Obszary tematyczne

Praca w ramach Kongresu będzie skupiała się wokół pięciu tematów:

Tematy te będą opracowane podczas dwudniowych cyklów Myślarni (sesje dyskusyjne) i Majsterni (sesje warsztatowe) i podsumowane Rekomendacjami Kongresu.

KULTURA KU NIEZALEŻNOŚCI

W obszarze Partnerstwa Wschodniego istnieją jeszcze przykłady „starego” totalitarnego zniewalania kultury poprzez cenzurę państwową i prześladowania twórców przez reżim. Częstsze są zjawiska ograniczania wolności kultury w systemach quasi-demokratycznych, w których ciągle powraca się do „starych praktyk” prześladowania i kontrolowania. Na to nakładają się zupełnie nowe formy zniewalania kultury związane z urynkowieniem, komercjalizacją, konsumpcjonizmem, kultem Wielkiej Liczby etc. Tony Judt czytając na nowo Zniewolony umysł Czesława Miłosza pisał: „Nasza dzisiejsza wiara w “rynek” odgrywa tę samą rolę, co jej radykalny XIX-wieczny odpowiednik – niekwestionowana wiara w dziejową konieczność, postęp i Historię”.
W związku z tym rodzą się pytania o niezależność kultury w postnowoczesnym świecie, a zwłaszcza we współczesnych uwarunkowaniach obszaru Partnerstwa Wschodniego, w którym nakładają się na siebie stare i nowe dla niej zagrożenia. Jak budować relacje kultury z władzami różnych szczebli? Jak łączyć zaangażowanie społeczne z wolnością twórczą? Jak zarządzać kulturą gwarantując niezbędną dla jej rozwoju autonomię?

KULTURA KU EDUKACJI

Nie ma mowy o uspołecznieniu i innowacyjności w kulturze bez edukacji. Podkreślając potrzebę kultury odzwierciedlającej i stymulującej przemiany w świecie, stawiamy przed nią wyzwanie tworzenia nowych idei, kompetencji i narzędzi działania. Aby stało się to realne niezbędny jest proces nowoczesnego kształcenia w kulturze, który obejmować będzie zarówno samych twórców i liderów animacji kulturalnej, odbiorców ich działań, jak również tych, którzy w tych działaniach będą chcieli twórczo uczestniczyć. Zwłaszcza ta ostatnia grupa praktyków kultury nabiera znaczenia we współczesnym świecie. Zygmunt Bauman nazywa ich „auktorami”, wskazując że potrzebą i aspiracją rozwijających się społeczeństw jest bycie zarówno autorem różnych idei i pomysłów, jak i ich aktorem-realizatorem.
Proces nowoczesnego kształcenia w kulturze niesie za sobą pytania o nowe kompetencje, jak ich uczyć i kto to ma robić. Potrzebna jest debata o reformie studiów artystycznych i kulturoznawczych, przygotowywaniu ich kadry i międzynarodowej współpracy akademickiej w tej dziedzinie. Czy warto myśleć o sieciowej organizacji zajmującej się rozwijaniem tej współpracy? Jaka rola przypada w tym procesie ośrodkom kultury i innym nie akademickim organizacjom, które są niezbędne dla tworzenia nowych form edukacji kulturalnej i ich upowszechniania?

KULTURA KU WSPÓŁISTNIENIU

Kraje Partnerstwa Wschodniego oraz ich sąsiedzi są spadkobiercami trudnego dziedzictwa historycznego, którego częścią są konflikty etniczne i wyznaniowe, spory graniczne, sąsiedzkie tragedie, a także kolonializm, narzucona asymilacja i prześladowanie mniejszości narodowych. Dochodzą do tego nieudane, często skompromitowane projekty integracyjne typu „socjalistyczny obóz przyjaźni” czy kosmopolityzm a la „homo sovieticus”. Tworząc podwaliny pod nową politykę sąsiedztwa trudno udawać, że nie dostrzegamy tego bagażu trudnych i bolesnych spraw, które pozostawiła nam w spadku historia.
W rezultacie w życiu społecznym dają o sobie znać uprzedzenia, agresja i lęk wobec innego, których proces transformacji ustrojowej i formowania się nowych państw wcale nie uśmierzył. Nie uśmierzył ich także proces globalizacji, nowych migracji i narastającego zróżnicowania kulturowego, przybierającego coraz częściej postać konfliktów kulturowych.
Wielkim wyzwaniem dla społeczeństw ery post nowoczesności staje się wspólnotowość, sztuka życia razem. Rola kultury w tej materii powinna być zasadnicza, a tym czasem słyszymy o kolejnych klęskach projektów „multi kulti” za Zachodzie i o wojnach kultur. Jak uczynić z kultury autentyczne, nie wymyślone i narzucone przez ideologie ogniwo integracji społecznej, europejskiej, cywilizacyjnej? Jak przywrócić kulturze, tak mocno pozostającej na usługach państw narodowych i odrębnych tożsamości, uniwersalizm i moc  budowania „tkanki łącznej” (Miłosz)?

KULTURA KU ROZWOJOWI 

Za motyw przewodni tej debaty można uznać słowa Rachmana Badałowa z Azerbejdżanu wypowiedziane podczas konferencji „Go East!”: „W postindustrialnym świecie dziedzina kultury zmienia się z intruza gospodarki w podstawową siłę napędzającą społeczeństwa. Najważniejszą nauką XXI stulecia będzie nauka zarządzania procesami społeczno-kulturalnymi”. W coraz większym stopniu siłą rozwojową miast i regionów stają się społeczeństwa kreatywne i uczestniczące, przedsiębiorczość połączona z turystyką kulturalną i ekologią, inwestycje w infrastrukturę wiedzy i komunikacji, integracja międzykulturowa.
Rosnąca rola kultury w rozwoju i modernizacji sprawia, że ona sama się zmienia i wchodzi w interakcje z nowymi dziedzinami życia. Jakie są najciekawsze oblicza i uwarunkowania tej nowej kultury? Jaka jest zależność między zaangażowaniem kultury w rozwój społeczny a jej poziomem artystycznym? Czy doświadczenia krajów rozwiniętych w tej dziedzinie dają się przenieść na Wschód czy też specyfika obszaru Partnerstwa Wschodniego domaga się nowych form i rozwiązań? Czy np. warto myśleć o takim przeniesieniu w przypadku projektu Europejskiej Stolicy Kultury? Na wypracowaniu jakich instrumentów działania warto skupić się by kultura realnie i w długiej perspektywie służyła rozwojowi?

KULTURA KU ORGANIZACJI

Pierwszy Kongres Kultury Partnerstwa Wschodniego ma charakter formotwórczy, konstytuujący strukturę organizacyjną i strategię działania w przyszłości. Dlatego tak ważne dla niego będą kwestie zarządzania w kulturze, organizowania współpracy międzynarodowej oraz skuteczności działania tak w środowisku lokalnym, jak i w przestrzeni europejskiej. Istotnym więc będzie poznanie dobrych praktyk i doświadczeń w tych dziedzinach. Przede wszystkim jednak zadaniem tej debaty będzie skupienie się nad szeregiem pytań odnoszących się do samego KKPW i jego funkcjonowania w przyszłości: Jaką formę organizacyjną stworzyć dla Kongresu by stał się sprawnie i długofalowo działającą platformą współpracy kulturalnej? Jak sprawić by wnioski i rekomendacje Kongresu były realizowane? Jak zorganizować pracę grup roboczych i think tanków pomiędzy kongresami? Jaki mechanizm finansowy stworzyć dla działań Kongresu? Jak wspierać, w tym również finansowo, projekty kulturalne, zarówno te w skali lokalnej, jak i międzynarodowej? Jaką sieć partnerstwa zbudować dla Kongresu?